[آپدیت 9 اردیبهشت ۱۴۰۵] نتایج تست وبسایت آژانس خلاقیت هیوا نشان میدهد که دسترسی دیتاسنترهای ایرانی هنوز به گوگلبات فراگیر نشده است
علیرغم گزارش برخی خبرگزاریهای داخلی مبنی بر بازگشت محدود خزندههای گوگل به دیتاسنترهای ایران از ۷ اردیبهشت، تستهای عملی و مستند آژانس خلاقیت هیوا روی هاستهای داخلی نشان میدهد که هنوز دسترسی پایدار و دوطرفهای بین گوگلبات و بسیاری از سرورهای داخل کشور برقرار نشده است. در این تستها، اتصال به google.com روی پورت ۴۴۳ با خطای Connection refused و اتصال سوکت به آیپی اختصاصی گوگلبات روی پورت ۸۰ با خطای Connection timed out مواجه شده است. تنها درخواست داخلی (loopback) با هدر جعلی گوگلبات پاسخ ۲۰۰ OK دریافت کرده که نشاندهنده عملکرد صحیح سرور در سطح لوکال است، اما عدم توانایی در برقراری خروجی به سمت گوگل، به طور قطع به معنای عدم دسترسی ورودی گوگلبات نیز است.
در نتیجهی این موضوع، دستکم بررسیهای فنی آژانس خلاقیت هیوا در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ نشان میدهد که دستکم برای بسیاری از دیتاسنترهای مهم داخلی دسترسی به گوگل بات به صورت عمومی و درست فعال نشده است. بر این اساس میتوان حدس زد که «احتمالاً» صرفاً به چند دیتاسنتر خاص و به صورت وایتلیست و محدود به گوگل بات دسترسی پیدا کردهاند و هنوز دسترسی گوگلبات به صورت عمومی به تمامی هاستهای ایرانی رخ نداده است.
گفتنی است که تداوم این رخداد باعث تغییر کلمات ایندکس شده در گوگل میشود و در نتیجهی آن کاربران نمیتوانند صفحات مورد نظر خود را در نتایج صفحه SERP پیدا کنند و از طرف دیگر وبسایتهای کسبوکار آنلاین که روی سئوی خود هزینه و تلاش کردهاند در حال حاضر نمیتوانند از آن به صورت بهینه بهرهبرداری کنند.
[آپدیت ۷ اردیبهشت ۱۴۰۵] – دسترسی خزندههای گوگل به صورت محدود به دیتاسنترها وصل شد!
بر اساس گزارش برخی از خبرگزاریهای داخلی از روز ۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، پس از نزدیک به دو ماه قطعی سراسری اینترنت، حالا خزندههای گوگل توانستهاند دوباره به بخشی از سایتهای داخل کشور دسترسی پیدا کنند. این اتفاق محدود که در لایه دیتاسنترها و با استفاده از مکانیزم وایتلیست رخ داده، به زیرساختهای گوگل اجازه عبور از شبکه نیمهبستۀ ایران را میدهد. با این حال، فعالان حوزه میگویند هنوز خبری از اینترنت عادی و پایدار نیست و این گشایش صرفاً برای جلوگیری از نابودی کامل سئو و از بین رفتن حداقلهای کسبوکارهای آنلاین انجام شده است.
البته بررسیهای آژانس تبلیغاتی هیوا و بررسیهای انجام شده با curl -A “Googlebot” -I نشان میدهد که همه وبسایتهای داخلی چنین وضعیتی ندارند و هنوز با مشکلات زیادی در این زمینه همراه هستیم. به نظر میرسد که خبر منتشر شده برای صرفاً چند دیتاسنتر خاص به صورت تستی رخ داده و احتمالاً در آینده این دسترسی برای تمام میزبانها و شرکتهای هاستینگ باز میشود.
گفتنی است که درست است که هم کاربران و هم رباتهای گوگل تا حدی به شبکه دسترسی پیدا کردهاند، اما معمای اصلی سئو در ایران همچنان پابرجا است. تا زمانی که ارتباط دوطرفه و پایدار بین گوگل و سرورهای داخلی برقرار نشود و شبکه در وضعیت نیمهایزوله باقی بماند، نمیتوان روی رشد مداوم ایندکس، دقت رتبهبندیها و بازگشت ترافیک ارگانیک حساب باز کرد. در این فضای ناپایدار، سرمایهگذاری روی سئو همچنان با خطر قطعیهای مکرر و اختلال در زیرساخت همراه خواهد بود.
همچنین مقاله مقایسه موتور جستوجوهای داخلی با گوگل را بخوانید و متوجه شوید که چرا موتور جستوجوهای داخلی مثل ذرهبین و گردو با تکنولوژی ۳۰ سال که در دهه ۱۹۹۰ میلادی استفاده میشد نمیتوانند پاسخگوی نیاز کاربران ایرانی باشند!
پس از گذشت بیش از ۵۰ روز قطعی سراسری و بیسابقهی اینترنت، در طول هفتهی گذشته کاربران، دوباره به جستوجوی گوگل دسترسی پیدا کردهاند و میتواند در این ابزار، جستوجوهای خود را انجام دهند، اما در عمل کاربران فقط قادر به باز کردن وبسایتهایی هستند که میزبانی آنها داخل کشور باشد. چنین وضعیتی که همزمان دسترسی کاربر، دسترسی ربات موتور جستوجو، و ارتباط زیرساختی برای مدت طولانی مختل باشد و در مقیاس یک کشور بزرگ، در تاریخ اینترنت عملاً سابقه ندارد. در رویدادهای طبیعی مثل سیل و زلزله و قطعی برق یا حتی بحرانهای سیاسی، معمولاً یکی از این لایهها برای چند روز یا هفته چند هفته دچار اختلال میشود؛ اما اینکه هر سه لایه از آنها برای بیش از ۵۰ روز متوالی قطع باشد، عملا غیر ممکن است.
در این شرایط، کاربران در اکثر اوقات حتی در جستوجوی وبسایتهای پرقدرت و دارای قدمت بالا هم با نتایج نامرتبط یا ناقص مواجه میشوند و کسبوکارهایی که روی سئو سرمایهگذاری کردهاند، افت شدید ترافیک و دیدهشدن را تجربه میکنند. اما در این شرایط پرسش کلیدی اینجا است که آیا بعد از قطعی اینترنت تمام زحمات سئو از بین رفته است؟ آیا پس از وصل شدن اینترنت باید همهچیز را از صفر شروع کرد؟ و از همه مهمتر، آیا با وجود اینکه در طول یک سال گذشته مجموعاً نزدیک به سه ماه اینترنت در دورههای مختلف قطع شده، هنوز سرمایهگذاری روی سئو توجیه منطقی دارد و میتوان روی آن تکیه کرد؟
خبر خوب برای سئو چیست؟
در پاسخ کوتاه فنی باید گفت که واقعیت این است که سرمایهگذاری روی سئو حُسن و عیبهای خودش را در این شرایط دارد. حقیقت این است که قطعاً زحمات، هزینهها و دستآوردهایی که در طول سالیان گذشته روی سایتها انجام شده به طور کامل از بین نرفته است و هنوز میتوان به سئو و حضور آن به عنوان یک کانال واقعی و مهم جذب مشتری و مخاطب تمرکز کرد. حقیقت این است که حتی اگر در مدتی کوتاه ارتباط فنی بین گوگل و وبسایتهای داخل کشور برقرار شود، امکان بازیابی نتایج دوباره وجود دارد. اما درباره ارزش سرمایهگذاری مجدد، پاسخ وابسته به پایداری دسترسی است.
خبر بد برای سئو در ایران چیست؟
اما خبر بد برای سئو این است که اگر این الگوی قطعی بهصورت مزمن و مکرر و مدام تکرار شود، باید وزن بیشتری به کانالهای دیگر بازاریابی داده شود و سئو، گوگل و موتورهای جستوجویی که قطع شدهاند به یک کانال غیرقابل اعتماد برای سرمایهگذاری و هزینه زمانی و مالی تبدیل میشود.
اما اگر دسترسی کاربر به گوگل و دسترسی گوگل به وبسایتهای داخلی بهطور پایدار برقرار بماند، سئو همچنان یکی از کمهزینهترین و قدرتمندترین کانالهای جذب تقاضا است.
چرا گوگل ما را نمیبیند؟
در حالت عادی، رباتهای گوگل (Googlebot) بهصورت پیوسته صفحات وب را کراول و ایندکس میکنند. این رباتها خارج از کشور مستقرند (در مراکزی مانند اروپا، آمریکا و آسیا) و برای بهروزرسانی نتایج به دسترسی مستقیم به سرورهای میزبان نیاز دارند. وقتی وبسایت داخل کشور میزبانی میشود و ارتباط دیتاسنتر داخلی با اینترنت جهانی قطع است، دو اتفاق همزمان رخ میدهد:
۱: سایت نمیتواند درخواستهای ورودی از ربات گوگل را پاسخ دهد.
۲: ربات گوگل نیز عملاً به سایت دسترسی ندارد.
در نتیجه از دید گوگل، سایت غیرقابل دسترس تلقی میشود و اگر این وضعیت تداوم داشته باشد، سیگنالهای منفی مانند timeout، عدم پاسخ، و کاهش نرخ کراول بهتدریج باعث افت ایندکس و سپس حذف تدریجی صفحات از نتایج میشود.
تفسیر گوگل از سایتهای داخل کشور
گوگل تاریخچهای از وجود سایت شما دارد و میداند که قبلاً در دسترس بوده است. اما وقتی در بازههای متوالی به آن دسترسی پیدا نمیکند، مدلهای رتبهبندی به این نتیجه میرسند که صفحه دیگر قابل ارائه به کاربر نیست. در چنین حالتی، حتی کوئریهای برند یا جستوجوهای مستقیم نیز ممکن است به صفحات دیگر یا نتایج جایگزین هدایت شوند. بهعبارت دقیقتر، «سیگنال دسترسی» بهعنوان پیشنیاز ایندکس، از کار افتاده است.
چرا نتایج اشتباه نمایش داده میشود؟
وقتی بخش بزرگی از وب یک منطقه برای موتور جستوجو نامرئی میشود، الگوریتم مجبور است از دادههای قدیمی (stale index)، کشها، یا منابع جایگزین استفاده کند. این موضوع باعث میشود:
- صفحات قدیمی یا نامرتبط نمایش داده شوند.
- رتبهبندی به نفع سایتهایی که هنوز در دسترس هستند (مثلاً میزبانی خارج از کشور) تغییر کند.
- تنوع نتایج کاهش یابد و دقت پاسخ به نیت جستوجو افت کند.
اگر این وضعیت برای چند ماه متوالی ادامه پیدا کند (در عمل حدود ۳ تا ۶ ماه)، بخش قابل توجهی از ایندکس مرتبط با سایتهای داخل کشور از نتایج حذف میشود. این حذف لزوماً دائمی نیست، اما بازگرداندن آن نیازمند بازگشت کامل دسترسی و زمان برای کراول و ایندکس مجدد است.
خبر خوب اول: بازگشت تدریجی پس از برقراری دسترسی
بهمحض اینکه مسیر ارتباطی بین Googlebot و سرورهای داخل کشور باز شود، فرآیند بازیابی شروع میشود. گوگل ابتدا با نرخ کراول محافظهکارانه برمیگردد، سپس با مشاهده پاسخهای پایدار (HTTP 200، زمان پاسخ مناسب، عدم خطا)، نرخ کراول را افزایش میدهد. تجربههای مشابه نشان میدهد که بازگشت بخش عمده نتایج در بازهای حدود ۳ تا ۵ هفته قابل انتظار است، البته به شرط پایداری اتصال.
خبر خوب دوم: رقابت همگن باقی مانده است
این اختلال تقریباً برای تمام سایتهای داخل کشور رخ داده است. چون سئو ماهیتی رقابتی دارد، وقتی همه بازیگران با یک محدودیت یکسان مواجهاند، مزیت نسبی تغییر نمیکند. این وضعیت شبیه تعویق یک آزمون رقابتی برای همه شرکتکنندگان است: سختی برای همه یکسان افزایش یافته، نه فقط برای شما.
اتصال کاربر به معنای اتصال زیرساخت نیست!
در روزهای اخیر، دسترسی کاربر عادی به گوگل برقرار شده است؛ یعنی میتوان جستوجو کرد. اما هنوز دیتاسنترهای داخلی—که میزبان وبسایتها هستند—به اینترنت جهانی دسترسی کامل ندارند. بنابراین:
- کاربر ↔ گوگل: برقرار شده است
- گوگل ↔ سرورهای داخل کشور: همچنان مختل
نکته: این شرایط تا زمان تنظیم این نوشته برقرار است و ممکن است تغییر کند و تا زمانی که لینک دوم برقرار نشود، مشکل ایندکس و رتبهبندی حل نخواهد شد، حتی اگر کاربران بدون محدودیت جستوجو کنند.
البته در شرایط فعلی راهکارهایی مثل GEO DNS یا برخی از شرکتهای هاستینگ ایرانی که ادعا کردهاند که GoogleBot را برای وبسایتهای خود باز کردهاند نیز میتواند کارساز باشد.
سه پیشنیاز غیرقابل مذاکره برای سئو
برای اینکه نتایج موتور جستوجو «صحیح و پایدار» باشند، سه شرط باید همزمان برقرار باشد:
۱ – دسترسی کاربر به موتور جستوجو برای ارسال کوئری
۲ – دسترسی ربات موتور جستوجو به وبسایتها برای کراول و ایندکس
۳ – دسترسی مدیر سایت به ابزارهای کنترلی مثل سرچ کنسول برای مانیتورینگ و رفع خطا
در وضعیت فعلی فقط شرط اول برقرار است. تا زمانی که شرطهای دوم و سوم فعال نشوند، انتظار رشد یا حتی تثبیت رتبهها واقعبینانه نیست.
نتیجهگیری
این روزها حقیقت فقط مسئله از بین رفتن سئو نیست! مسئله «قطع شدن ورودی حیاتی الگوریتم» است. بهمحض بازگشت دسترسی دوطرفه، بازیابی ممکن است و معمولاً هم رخ میدهد. اما تصمیمگیری سرمایهگذاری باید بر مبنای پایداری این دسترسی انجام شود: اگر اتصال پایدار شود، سئو همچنان کانالی با ROI بالا است؛ اگر نه، باید پرتفوی کانالهای جذب را متنوعتر کرد تا وابستگی به یک نقطه شکست کاهش یابد.
